Rozliczenie konkubinatu w praktyce. Co orzekł Sąd Najwyższy?
Konkubinat – coraz częstsza rzeczywistość
Coraz więcej osób decyduje się na wspólne życie bez zawierania małżeństwa. Taki związek, nazywany konkubinatem – nie jest uregulowany wprost w polskim prawie. Problemy pojawiają się, gdy związek się rozpada – szczególnie w sytuacji, gdy partnerzy wspólnie budowali dom, prowadzili biznes albo jedno z nich poświęciło się wychowaniu dzieci, rezygnując z pracy zawodowej.
Brak „małżeńskich” zasad przy rozliczeniu
Ważne jest, by wiedzieć, że w razie rozpadu konkubinatu nie stosuje się przepisów o wspólności majątkowej małżonków. Oznacza to, że partnerzy nie mogą domagać się „podziału majątku wspólnego” w taki sposób, jak po rozwodzie. Orzecznictwo od lat wskazuje, że w takich sytuacjach zastosowanie znajdują przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i n. k.c.).
Najnowsze stanowisko Sądu Najwyższego
W postanowieniu z 25 czerwca 2025 r. (I CSK 969/25) Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej dotyczącej rozliczeń konkubentów, ale jednocześnie potwierdził dotychczasową linię orzeczniczą. Podkreślono, że:
- nakłady jednego z partnerów na majątek drugiego (np. praca przy budowie domu, pomoc w firmie, zajmowanie się domem i dziećmi) po zakończeniu związku mogą być traktowane jako świadczenia nienależne (art. 410 k.c.),
- skoro celem takich świadczeń było wspólne życie i tworzenie rodziny, to gdy związek się kończy, odpada podstawa ich spełnienia,
- partner, który się wzbogacił kosztem drugiego, może być zobowiązany do zwrotu korzyści – najczęściej w formie pieniężnej.
Co to oznacza dla konkubentów?
Jeżeli jedna ze stron włożyła znaczny wysiłek w budowę majątku partnera (np. finansowo wspierała inwestycję albo prowadziła dom i wychowywała dzieci, umożliwiając drugiej stronie rozwój biznesu), może domagać się rekompensaty. Ważne jest jednak, aby udowodnić nakłady i ich wartość – ciężar dowodu spoczywa na osobie, która dochodzi roszczenia.
Praktyczne konsekwencje orzeczenia
Sąd Najwyższy kolejny raz przypomniał, że konkubinat nie jest małżeństwem i nie daje automatycznych praw do dorobku partnera. Rozliczenia opierają się na zasadzie zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia, a nie na domniemaniu równości udziałów. To oznacza, że każdy przypadek wymaga indywidualnej analizy i odpowiedniego przygotowania dowodów.
Dlaczego warto skorzystać z pomocy prawnika?
Sprawy o rozliczenie konkubinatu należą do jednych z najtrudniejszych w praktyce. Dotyczą często wieloletnich związków, dzieci i znaczącego majątku. Profesjonalna pomoc prawnika pozwala właściwie ocenić szanse na dochodzenie roszczeń, przygotować materiał dowodowy i skutecznie prowadzić sprawę przed sądem.
Źródła:
- Postanowienie Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2025 r., I CSK 969/25
- Kodeks cywilny: art. 405–410 k.c. (bezpodstawne wzbogacenie i świadczenie nienależne), art. 455 k.c. (termin spełnienia świadczenia), art. 481 § 1 k.c. (odsetki za opóźnienie)